Pericarditis
Pericarditis oorzaken en symptomen

Het Pericard

De hartwand bestaat uit drie afzonderlijke lagen. De buitenste laag noemen we het pericard, de middelste laag het myocard en de binnenste laag het endocard.

Het pericard (hartzakje) is een vezelachtig dubbelvlies dat het hart losjes omgeeft. Het bestaat uit de volgende drie delen:

  • het viscerale pericard - de binnenste, dunne laag van het dubbelvlies, die direct om het hart zit en ermee vergroeid is;
  • de pericardiale ruimte - de ruimte tussen de twee lagen van het dubbelvlies, die met vloeistof gevuld is;
  • het pariëtale pericard - de buitenste laag van het dubbelvlies, die ondoordringbaar en zeer stevig is.

Functies

Het pericard beschermt het hart en zorgt dat het op zijn plaats blijft. De binnenkant van het pariëtale pericard scheidt in de pericardiale ruimte een vloeistof af. Dankzij dit smeermiddel kunnen de twee lagen van het pericard gemakkelijk langs elkaar glijden tijdens het pompen van het hart.


Pericarditis


Pericarditis is een ontsteking van het hartzakje (pericard). Hiervoor is een aantal oorzaken mogelijk, ieder met een eigen behandeling.

 

  1. viraal: komt het meest in de praktijk voor, meestal onschuldig en vanzelf genezend.
  2. bacterieel
  3. maligne: pericarditis carcinomatosa. (kanker van het longvlies/borstvlies/hartzakje)
  4. als gevolg van een hartinfarct
  5. na een hartoperatie waarbij het pericard is geopend.
  6. auto-immuun (bijvoorbeeld bij SLE en reumatoïde artritis)

Verschijnselen bij een pericarditis kunnen zijn: pijn op de borst (afwezig bij uremische pericarditis), retrosternaal en uitstralend naar de nek, wordt minder bij zitten en vooroverbuigen en erger bij liggen, kortademigheid, onbestemd gevoel van angst, enkeloedeem, een lage bloeddruk (hypotensie), koorts en er is frictie te horen bij auscultatie. Op een ECG kunnen karakteristieke afwijkingen gezien worden (ST-elevatie, PR-depressie, maar geen Q-waves) en soms is op een röntgenfoto een vergroting van het hart zichtbaar. Bij echografisch onderzoek van het hart wordt vaak vocht in het hartzakje gezien. Een gevreesde complicatie is dat er door de ontsteking zoveel vocht in het hartzakje komt dat het hart zich bij het ontspannen niet meer met bloed kan vullen: de harttamponade. Dit kan levensbedreigend zijn. In sommige gevallen kan het pericard door de ontsteking als het ware krimpen, wat eveneens de pompwerking belemmert. Men spreekt dan over een pericarditis constrictiva.

 

Mogelijke oorzaken van pericarditis zijn:

  • tuberculose;
  • schimmelinfecties;
  • parasieten;
  • hartinfarct 
  • kanker van het pericard (in dit geval wordt gesproken van neoplastische pericarditis);
  • bindweefselaandoeningen (bijvoorbeeld reumatoïde artritis);
  • ernstige, aanhoudende nierinsufficiëntie ( uremische pericarditis );
  • opening van het pericard tijdens een hartoperatie (we spreken dan van post-pericardiotomie -pericarditis)



Nadere uitleg aandoeningen pericard

Pericarditis effusiva

Het pericard (hartzakje) is het dubbelvlies dat het hart beschermt tegen invloeden van buitenaf en het hart op zijn plaats houdt. In de zogeheten pericardiale ruimte tussen de twee lagen van dit vlies bevindt zich smeervloeistof, zodat deze lagen gemakkelijk langs elkaar kunnen glijden. De hoeveelheid vloeistof kan toenemen (bijvoorbeeld als gevolg van infectie of kanker), er is dan sprake van pericarditis effusiva. Deze aandoening komt het meest voor bij mannen en vrouwen in de leeftijdsgroep van veertig tot vijftig jaar.

Als het pericard niet verder kan uitzetten en het vocht in de pericardiale ruimte het hart samendrukt, verslechtert de bloedsomloop en is er sprake van harttamponnade.

 

Oorzaken

Infectie door onder meer bacteriën, virussen, schimmels en parasieten kan de oorzaak zijn van pericarditis effusiva. Ook auto-immuunziekten of bindweefselaandoeningen (zoals lupus erythematodes disseminatus (LED), reumatoïde artritis en sclerodermie) kunnen pericarditis effusiva veroorzaken. Letsel, uremie, drugs, het postpericardiëctomie-syndroom en blootstelling aan straling kunnen ook deze aandoening veroorzaken.

Tenslotte, in zeldzame gevallen, kan pericarditis effusiva veroorzaakt worden door kanker, meestal betreft het dan uitzaaiingen naar het hartzakje.

 

Verschijnselen van pericarditis effusiva

Mensen met pericarditis effusiva kunnen last hebben van een hinderlijk gevoel op de borst, pijn, kortademigheid en hoesten. Dit ontstaat doordat er zoveel vocht tussen de vliezen komt dat het hart niet meer normaal kan uitzetten. Bij een lichamelijk onderzoek kan blijken dat de halsaders zijn opgezet, de bloeddruk daalt tijdens het inademen en de harttonen zachter zijn dan normaal.

 

Diagnose van pericarditis effusiva

Echocardiografie is het aangewezen onderzoek bij de diagnose van pericarditis effusiva. Ook elektrocardiografie (ECG) en thoraxfoto's kunnen helpen bij het vaststellen van de aandoening en het opsporen van eventuele complicaties. Onderzoek van vloeistof die met behulp van een holle naald uit de pericardiale ruimte wordt opgezogen, wijst uit of er sprake is van een infectie of van de aanwezigheid van kankercellen.

 

Behandeling van pericarditis effusiva

Bij alle vormen van pericarditis effusiva worden ontstekingsremmende middelen voorgeschreven om de ontsteking te bestrijden. Voor de behandeling van pericarditis effusiva als gevolg van een bacteriële infectie worden antibiotica gebruikt.

Met behulp van een dunne, holle naald kan het teveel aan vloeistof uit de pericardiale ruimte worden afgevoerd (pericardiocentese). Soms wordt via een kleine opening een draineerbuisje geplaatst waarmee de vloeistof continu kan worden afgevoerd. Er moet altijd rekening worden gehouden met mogelijke complicaties, die dan op de daarvoor aangewezen wijze moeten worden behandeld.

 

Prognose van pericarditis effusiva

Bij pericarditis effusiva als gevolg van een infectie met een virus of bacterie, is de prognose gunstig. Als de oorzaak niet met zekerheid kan worden vastgesteld, is er dikwijls sprake van een virus. Voor patiënten met pericarditis effusiva als gevolg van een HIV-infectie of kanker is de prognose ongunstig.

 

Complicaties van pericarditis effusiva

De belangrijkste complicatie van pericarditis effusiva is harttamponnade, waarbij de vloeistof die zich heeft opgehoopt in de pericardiale ruimte het hart samendrukt en zo de hartfunctie aantast. In dat geval is onmiddellijk medisch ingrijpen vereist.



Pericarditis constrictiva

Pericarditis is een infectie van het pericard. Bij chronische (langdurige) constrictieve pericarditis wordt het pericard dik en minder elastisch. Calcium zet zich af in het pericard en de vloeistof tussen de twee lagen wordt dik en kleverig waardoor het hart niet meer volledig kan uitzetten. Daardoor kan het hart zich ook niet optimaal met veneus bloed (bloed uit de aderen) vullen en dat heeft weer tot gevolg dat het bloed zich ophoopt in de aderen.

 

Oorzaak

Bacteriële en virale infecties kunnen pericarditis constrictiva veroorzaken. De ontsteking kan ook optreden als gevolg van tuberculose van het pericard, een hemopericard (bloeduitstorting in het pericard), kanker en reumatoïde artritis (een auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem van het lichaam zich tegen de eigen cellen keert).

 

Symptomen

De symptomen van constrictieve pericarditis zijn het gevolg van congestie (bloedophoping in de aderen), wat weer leidt tot oedeem (vochtophoping). Verder treden soms ascites (vochtophoping in de buikholte) en hepatomegalie (leververgroting) op. De aderen in de hals kunnen er zichtbaar gezwollen uitzien, doordat het hart zich niet goed vult. Moeheid komt veel voor en er kan sprake zijn van koorts.

 

Diagnose

Röntgenfoto's van de borstkas (thoraxfoto's) zijn onmisbaar voor de diagnose van constrictieve pericarditis. Hierop is te zien dat het hart kleiner is dan normaal. Door injectie van een contrastmiddel dat zich hecht aan weefsels die calcium bevatten, kunnen met röntgenfoto's bovendien eventuele calciumafzettingen in het pericard worden opgespoord. Dit verschijnsel ontstaat in ongeveer de helft van de gevallen. Het aantonen van calcium in het pericard is echter geen bewijs voor het bestaan van constrictieve pericarditis.

Ook een elektrocardiografie (ECG) kan nodig zijn. Een echocardiografie laat de verminderde beweeglijkheid van het hart zien. Hartkatheterisatie en kernspinresonantie (MRI) of computertomografie (CT) kunnen eveneens noodzakelijk zijn om de definitieve diagnose te stellen.

 

Behandeling

Pericarditis constrictiva moet operatief worden behandeld. Het verwijderen van een deel van het verdikte pericard geeft doorgaans goede resultaten.

 

Complicaties

De meest voorkomende complicaties van constrictieve pericarditis zijn oedeem (vochtophoping) in de buikholte, de longen en andere organen, zoals de lever. Uitzetting van de linkerboezem is ook een mogelijke complicatie van constrictieve pericarditis. Pericarditis kan bovendien leiden tot hartfalen: doordat het hart zich niet kan ontspannen, kan het zich ook niet volledig met bloed vullen, wat van vitaal belang is voor een gezonde hartwerking.


Pericarditis met verklevingen (adhesiva)

Verklevingen van het hartzakje (pericardiale adhesie)

Het pericard of hartzakje is een beschermend vlies dat het hart omgeeft. Het bestaat uit twee lagen met daartussen - in de pericardiale ruimte - een kleine hoeveelheid vloeistof, waardoor de twee lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden, wat belangrijk is om het hart vrij te laten uitzetten en samentrekken.

Het vastkleven van de twee lagen van het pericard aan elkaar, van het pericard aan het hart of van het pericard aan de aangrenzende structuren wordt pericardiale adhesie genoemd. De adhesie kan betrekking hebben op het hele pericard of zich beperken tot bepaalde delen ervan (gelokaliseerde pericardiale adhesie).

Adhesie tussen de twee lagen van het pericard heet intrapericardiale adhesie en die tussen het pericard en andere structuren heet extrapericardiale adhesie.

 

Oorzaken

Pericardiale adhesie wordt meestal veroorzaakt door ophoping in de pericardiale ruimte van bloed of exsudaat (vloeistoffen die het lichaam afscheidt in reactie op een ontsteking of letsel). Zo'n ophoping leidt tot afzetting van strengen fibrine (een eiwit). In het beginstadium wordt de adhesie door deze strengen veroorzaakt. Daarna kunnen de fibrinestrengen worden afgebroken, waardoor de adhesie oplost, maar ze kunnen ook worden omgezet in bindweefsel. In dit laatste geval blijft de adhesie bestaan.

Een hartoperatie en infectieuze pericarditis zijn enkele andere oorzaken van pericardiale adhesie waarbij bijna het hele pericard is betrokken. Gelokaliseerde pericardiale adhesie wordt gewoonlijk veroorzaakt door aandoeningen als door reumatische hartaandoeningen veroorzaakte pericarditis of een hartinfarct (myocardinfarct).

 

Verschijnselen van pericardiale adhesie

In het begin brengt pericardiale adhesie geen symptomen van betekenis met zich mee. Als grote gebieden van het pericard verkleefd raken, kan pericardiale adhesie zich echter ontwikkelen tot constrictieve pericarditis, waarbij het hart wordt samengedrukt door de afzetting van vezels en calcium in het pericard. Hierdoor kan het hart niet meer volledig uitzetten en zich dus niet voldoende vullen met veneus bloed (bloed uit de aderen), met als gevolg dat het hart minder bloed in het lichaam kan pompen (lager hartminuutvolume). Dit leidt tot verschijnselen als kortademigheid, moeheid, zwelling van de voeten en de buik en leververgroting (hepatomegalie).

 

Diagnose van pericardiale adhesie

Meestal wordt pericardiale adhesie ontdekt tijdens een operatie van het hart of de aangrenzende gebieden. Adhesie tussen de twee lagen van het pericard (intrapericardiale adhesie) is zichtbaar te maken met kernspinresonantie (MRI), terwijl adhesie tussen het pericard en andere structuren (extrapericardiale adhesie) beter zichtbaar is op een CT-scan (computertomografie).

 

Behandeling van pericardiale adhesie

In sommige gevallen verdwijnt pericardiale adhesie vanzelf, tegelijk met de oorzaak ervan. Bij de behandeling van pericardiale adhesie die zich tot constrictieve pericarditis ontwikkelt, moet het pericard gedeeltelijk of geheel worden weggenomen. Plaatselijke pericardiale adhesie die geen symptomen met zich meebrengt en geen complicaties veroorzaakt, hoeft meestal niet te worden behandeld. In een aantal gevallen kan pericardiale adhesie zelfs helpen bij het dichten van scheuren in de hartspier en bij het genezen van bijbehorende wonden van de hartspier als gevolg van bijvoorbeeld een hartinfarct (myocardinfarct).

 

Complicaties van pericardiale adhesie

Door pericardiale adhesie kan een operatie meer tijd in beslag nemen en kan er een verhoogd risico bestaan van beschadiging van het hart en andere structuren.

Ook kunnen pericardiale adhesies leiden tot pericarditis contrictiva.


Pericarditis als gevolg van lupus erythematodes disseminatus

Pericarditis als gevolg van lupus erythematodes disseminatus

Lupus erythematodes is een aandoening waarbij het bindweefsel in het lichaam door ontsteking wordt aangetast. Het is een zogeheten auto-immuunziekte. Dit betekent dat het afweersysteem van het lichaam zich tegen de eigen weefsels keert.

Een vorm van lupus erythematodes waarbij vele weefsels en organen van het lichaam ontstoken raken, is lupus erythematodes disseminatus. Door deze ziekte wordt soms ook het hart aangetast en dat heeft meestal pericarditis tot gevolg.

Pericarditis is een ontsteking van het pericard of hartzakje, het dubbele vlies rondom het hart. Tussen de twee lagen van het pericard zit een klein beetje smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden.

De symptomen van door lupus erythematodes disseminatus veroorzaakte pericarditis zijn pijn op de borst, kortademigheid, hartkloppingen en koorts. Als de pericarditis gepaard gaat met vochtophoping in de pericardiale ruimte, is er sprake van pericarditis effusiva, waarbij zich een levensbedreigende complicatie kan voordoen die bekendstaat als harttamponnade.

 

Diagnose

De diagnose pericarditis als gevolg van lupus erythematodes disseminatus kan worden gesteld op basis van de ziektegeschiedenis, lichamelijk onderzoek en diagnostische tests als röntgenfoto's van de borstkas (thoraxfoto's), echocardiografie en elektrocardiografie (ECG). Op de thoraxfoto's is te zien dat het hart is vergroot. Door middel van echocardiografie is het mogelijk eventuele vochtophoping op te sporen en de mate ervan vast te stellen. Afwijkingen in de elektrische activiteit van het hart, veroorzaakt door de ontsteking van het pericard, kunnen worden aangetoond met behulp van een elektrocardiografie.

 

Behandeling

Bij de behandeling van deze vorm van pericarditis wordt gebruik gemaakt van corticosteroïden en - ter voorkoming van harttamponnade - drainage (afvoeren) van het overmatige vocht uit de pericardiale ruimte.


Bacteriële pericarditis

Pericarditis

Het pericard of hartzakje is het dubbelvlies rondom het hart dat het hart beschermt tegen infecties uit de directe omgeving en het hart op zijn plaats houdt. Tussen de twee lagen van het pericard zit een klein beetje smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden.

Van bacteriële pericarditis is sprake als de ontsteking van het pericard het gevolg is van een bacteriële infectie.

 

Oorzaak

Bacteriële pericarditis kan een gevolg zijn van verspreiding van bacteriën via de bloedbaan, een wond in de borststreek en hartaandoeningen, zoals infectieuze endocarditis, of een abces in het myocard (de hartspier). In zeldzame gevallen kan een infectie in een deel van het lichaam onder de borststreek zich uitbreiden naar het hart en pericarditis veroorzaken.

Bacteriële pericarditis kan op iedere leeftijd optreden. Aandoeningen die bij kinderen gepaard kunnen gaan met bacteriële pericarditis, zijn faryngitis (keelontsteking), longontsteking, meningitis, infectieuze artritis, middenoorontsteking (otitis media) en impetigo (een huidinfectie).

 

Symptomen

De eerste symptomen van bacteriële pericarditis zijn koude rillingen, kortademigheid, nachtzweten, snelle hartslag, hoesten en hoge koorts. Er vindt ophoping van vocht plaats in de pericardiale ruimte (pericarditis effusiva), meestal met pus erin. Eventuele andere symptomen van bacteriële pericarditis hangen af van de achterliggende oorzaak.

 

Diagnose

Bacteriële pericarditis kan worden gediagnosticeerd op grond van de ziektegeschiedenis, een lichamelijk onderzoek en bepaalde diagnostische tests, zoals röntgenfoto's van de borstkas (thoraxfoto's), een elektrocardiografie (ECG), bloedonderzoek, onderzoek van het vocht in de pericardiale ruimte en een biopsie van het pericard. Op een thoraxfoto is te zien of het hart is vergroot en of de ruimte tussen de twee lagen van het pericard is uitgezet door de ophoping van vocht. Onderzoek van het bloed, het vocht in de pericardiale ruimte en een biopsie van het pericard kunnen helpen de ziekteverwekker te identificeren.

 

Behandeling

Bacteriële pericarditis wordt behandeld met antibiotica, die zijn gericht tegen de betreffende bacterie. Operatieve verwijdering van (een deel van) het pericard (pericardiëctomie) kan nodig zijn om te voorkomen dat een harttamponnade ontstaat en het hart wordt samengedrukt. Daarnaast kan het nodig zijn de bron van de infectie apart te behandelen.

 

Complicaties

Bacteriële pericarditis kan er uiteindelijk toe leiden dat het pericard dik en stug wordt. Dan is er sprake van constrictieve pericarditis en ontstaan bloedophoping in de aderen (congestie), vochtophoping (oedeem) in het lichaam, een opgezette buik en leververgroting (hepatomegalie). Ook kunnen zich hartritmestoornissen (aritmieën) voordoen. De vochtophoping in het hart bij pericarditis effusiva kan leiden tot samendrukking van het hart en uiteindelijk harttamponnade, een zeer ernstige complicatie die onmiddellijke behandeling vereist.


Virale pericarditis

Pericarditis

Het pericard of hartzakje is het dubbelvlies rondom het hart dat het hart beschermt tegen infecties uit de directe omgeving en het hart op zijn plaats houdt. Tussen de twee lagen van het pericard zit een klein beetje smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden.

Van virale pericarditis is sprake als de ontsteking van het pericard het gevolg is van een virusinfectie.

 

Oorzaak

Virale pericarditis is een van de meest voorkomende vormen van pericarditis. Veel gevallen van virale pericarditis worden bestempeld als idiopathische pericarditis omdat er geen oorzaak wordt gevonden.

Virussen die pericarditis kunnen veroorzaken, zijn onder meer:

  • Coxsackie-B-virus
  • ECHO-virus
  • Adenovirussen
  • influenza-A- en influenza-B-virus
  • enterovirus
  • bofvirus
  • Epstein-Barrvirus
  • humaan immunodeficiëntievirus (HIV)
  • herpes-simplexvirus type 1
  • varicella-zostervirus
  • mazelenvirus
  • para-influenzavirus type 2
  • RS-virus (respiratory syncytial virus).


Virale pericarditis kan in bepaalde jaargetijden meer voorkomen dan in andere, vooral als de ziekte het gevolg is van besmetting met Coxsackie-B-virus of een influenzavirus.

 

Symptomen

De symptomen van virale pericarditis zijn pijn op de borst, kortademigheid, moeheid, hoesten en hoge koorts. Er hoopt zich vocht op in de pericardiale ruimte (pericarditis effusiva). Een enkele keer kan zich huiduitslag voordoen. Andere symptomen zijn afhankelijk van het type virus, bijvoorbeeld het kenmerkende opzetten van de speekselklieren in de hals bij de bof.

 

Diagnose

Virale pericarditis kan worden gediagnosticeerd op grond van de ziektegeschiedenis, een lichamelijk onderzoek en bepaalde diagnostische tests, zoals röntgenfoto's van de borstkas (thoraxfoto's), een elektrocardiografie (ECG) en bloedonderzoek naar de aanwezigheid van antistoffen. Antistoffen zijn eiwitten die door het afweersysteem worden aangemaakt als reactie op een infectie.

 

Behandeling

Bij de meeste patiënten bestaat de behandeling van virale pericarditis uit rust en het gebruik van anti-inflammatoire middelen als aspirine of indometacine. In ernstige gevallen kunnen corticosteroïden nodig zijn. Andere maatregelen zijn specifiek gericht tegen het virus dat de ontsteking heeft veroorzaakt.

 

Complicaties

Virale pericarditis kan er uiteindelijk toe leiden dat het pericard dik en stug wordt. Dan is er sprake van constrictieve pericarditis. De symptomen van constrictieve pericarditis zijn het gevolg van bloedophoping in de aderen (congestie). Daardoor ontstaan vochtophoping (oedeem) in het lichaam, een opgezette buik en leververgroting (hepatomegalie). Ook kunnen zich hartritmestoornissen (aritmieën) voordoen. Een andere - zeldzame - complicatie van virale pericarditis is harttamponnade als gevolg van pericarditis effusiva. Harttamponnade is een zeer ernstige complicatie die onmiddellijke behandeling vereist.



Idiopathische pericarditis

Pericarditis

Het pericard of hartzakje is het dubbelvlies rondom het hart dat het hart beschermt tegen infecties uit de directe omgeving en het hart op zijn plaats houdt. Tussen de twee lagen van het pericard zit een klein beetje smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden.

Pericarditis, ontsteking van het pericard, kan acuut of chronisch zijn. Er bestaan verschillende typen acute pericarditis, die afhankelijk zijn van de oorzaak van de ontsteking. Als er geen specifieke oorzaak voor de ontsteking wordt gevonden, is er sprake van idiopathische pericarditis.

 

Oorzaken

Van idiopatische pericarditis is de oorzaak niet bekend. Na pericarditis als gevolg van een hartinfarct (myocardinfarct), is idiopathische pericarditis het meest voorkomende type acute pericarditis. Dit type komt vooral voor bij volwassen mannen. Het aantal gevallen is - net als virusinfecties - het grootst in de herfst en de lente. Hoewel dit feit een oorzakelijk verband tussen pericarditis en een virusinfectie of verzwakt immuunsysteem lijkt te suggereren, bestaat hiervoor geen concreet bewijs.

 

Verschijnselen van idiopathische pericarditis

Een van de belangrijkste symptomen van idiopathische pericarditis is pijn op de borst die optreedt doordat de twee lagen van het pericard tegen elkaar schuren. De scherpe pijn kan uitstralen naar de hals of de schouders. Voorovergebogen zitten geeft enige verlichting, terwijl de pijn verergert tijdens het inademen en als de patiënt ligt of beweegt. Pericarditis gaat soms met koorts gepaard.

 

Diagnose van idiopathische pericarditis

Belangrijk voor de diagnose van idiopathische pericarditis zijn de ziektegeschiedenis en een lichamelijk onderzoek van de patiënt. Daarnaast zijn bepaalde diagnostische procedures noodzakelijk, zoals elektrocardiografie (ECG), bloedonderzoeken en echocardiografie.

 

Behandeling van idiopathische pericarditis

De meeste patiënten met idiopathische pericarditis hoeven slechts rust te houden en anti-inflammatoire preparaten als aspirine, indometacine of corticosteroïden te gebruiken. Als de ontsteking niet overgaat of vaak terugkomt en bovendien nauwelijks op medicijnen reageert, kan het nodig zijn een deel van het pericard operatief te verwijderen of een opening in het pericard te maken, zodat overtollig vocht kan afvloeien.

 

Complicaties van idiopathische pericarditis

Aspecifieke acute idiopathische pericarditis kan een heel enkele keer tot constrictieve pericarditis leiden, waarbij het pericard dik en stug wordt. Constrictieve pericarditis veroorzaakt bloedophoping in de aders (congestie). De verschijnselen zijn onder meer vochtophoping (oedeem) in het lichaam, een opgezette buik en een vergrote lever (hepatomegalie). Ook kunnen zich hartritmestoornissen (aritmieën) voordoen bij constrictieve pericarditis.

Een andere complicatie van pericarditis is pericardiale effusie, waarbij zich vocht ophoopt in het pericard. In zeldzame gevallen kan deze complicatie leiden tot harttamponnade, een toestand die dikwijls onmiddellijk medisch ingrijpen vereist.



Infectieuze pericarditis

Het pericard of hartzakje is het dubbelvlies rondom het hart dat het hart beschermt tegen infecties uit de directe omgeving en het hart op zijn plaats houdt. Tussen de twee lagen van het pericard zit een klein beetje smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden.

Infectieuze pericarditis is een ontsteking van het pericard die veroorzaakt kan worden door virussen, bacteriën, schimmels en parasieten. Afgezien van de specifieke verschijnselen die bij de betreffende infectie horen, is het meest voorkomende symptoom van infectieuze pericarditis pijn op de borst. Die pijn wordt veroorzaakt doordat de twee lagen van het pericard tegen elkaar schuren. Meestal gaat infectieuze pericarditis gepaard met koorts.

Als behandeling worden medicijnen, gericht op de onderliggende aandoening, voorgeschreven.

De voornaamste complicatie van pericarditis is pericardiale effusie, waarbij zich vocht ophoopt in het pericard. Naarmate die vochtophoping verergert, kunnen zich harttamponnade en hartcompressie voordoen. Sommige vormen van infectieuze pericarditis kunnen op den duur leiden tot constrictieve pericarditis.



Hemopericard

Pericard

Het pericard of hartzakje is het dubbelvlies rond het hart. Het vlies beschermt het hart en houdt het op zijn plaats. Tussen de twee lagen van het pericard (in de pericardiale ruimte) zit een klein beetje smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijker langs elkaar kunnen glijden.

Een hemopericard is een - meestal betrekkelijk snel optredende - bloeduitstorting in de pericardiale ruimte. Als gevolg daarvan kan het hart worden samengedrukt, waardoor het niet volledig meer kan uitzetten. Er is dan sprake van harttamponnade, een levensgevaarlijke situatie die onmiddellijke behandeling vereist.

 

Oorzaak

Een hemopericard kan ontstaan door een scheurtje in de wand van een hartkamer of boezem na een hartinfarct (myocardinfarct), het scheuren van een aorta-aneurysma waardoor het bloed in de pericardiale ruimte stroomt, tumoren van het pericard met een rijke doorbloeding (zoals angiomen en angiosarcomen) en letsel in de borststreek (zoals een schot of steekwond of een harde klap tegen de borst). Een hemopericard kan ook optreden na een operatie in de borststreek en door verspreiding van kankercellen vanuit een andere plek in het lichaam naar het pericard (uitzaaiingen).

 

Symptomen

De symptomen van een hemopericard, die voornamelijk het gevolg zijn van de samendrukking van het hart (harttamponnade), zijn bleekheid, kortademigheid of snelle ademhaling en pijn op de borst. De bloeddruk daalt, de hartslag wordt sneller en soms is er sprake van bewustzijnsverlies. Uiteindelijk kan iemand in shock raken.

 

Diagnose

Aangezien een hemopericard onmiddellijk moet worden behandeld, wordt de diagnose meestal gesteld op grond van niet meer dan de ziektegeschiedenis en een lichamelijk onderzoek. Als er inderdaad sprake is van een hemopericard, is er meestal niet genoeg tijd voor diagnostische procedures, totdat de patiënt voldoende gestabiliseerd is.

De tests die de diagnose kunnen ondersteunen, zijn onder meer röntgenfoto's van de borstkas (thoraxfoto's), elektrocardiografie (ECG) en echocardiografie. Met thoraxfoto's en echocardiografie kunnen de afwijkingen die de oorzaak zijn van het hemopericard in beeld worden gebracht. Met een ECG kunnen de afwijkingen in de elektrische activiteit van het hart als gevolg van een hemopericard, worden opgespoord. Hartkatheterisatie en angiografie ten slotte kunnen worden gedaan om de definitieve diagnose te stellen.

 

Behandeling

Bij een hemopericard moet allereerst de druk op het hart worden verlicht door met een holle naald het bloed uit de pericardiale ruimte af te voeren (pericardiocentese). Daarnaast moet de patiënt intraveneus vocht krijgen toegediend. Dat helpt meestal om de patiënt enigszins te stabiliseren. Het vervolg van de behandeling richt zich op de oorzaak van het hemopericard. Een gescheurd aneurysma of een scheurtje in de wand van een hartkamer of boezem wordt bijvoorbeeld operatief verholpen.

 

Prognose

Na het draineren van het bloed uit de pericardiale ruimte nemen de symptomen gewoonlijk snel af. De uiteindelijke prognose hangt echter af van de behandeling van de achterliggende oorzaken. Zonder snel en doeltreffend ingrijpen kan een hemopericard leiden tot hartstilstand als gevolg van harttamponnade.

 


Andere aandoeningen van het pericard – inleiding

Aandoeningen van het pericard zijn onder meer myxoedeem-pericarditis, cholesterol-pericarditis, trauma-pericarditis en stralingspericarditis.

Myxoedeem-pericarditis kan optreden als gevolg van een verminderde afscheiding van schildklierhormoon. Geleidelijk hoopt zich dan vocht op in de pericardiale ruimte (pericarditis effusiva).

Bij cholesterol-pericarditis is sprake van een vochtophoping met een hoog cholesterolgehalte. Deze vochtophoping kan er - in zeldzame gevallen - toe leiden dat het hart wordt samengedrukt en niet meer volledig kan uitzetten (harttamponnade).

Trauma-pericarditis is een ontsteking van het pericard als gevolg van letsel. Dat letsel kan een wond in de borstkas zijn, maar de ontsteking kan ook worden veroorzaakt door een harde klap op de borstkas, zonder dat daarbij sprake is van een open wond, en door een scheurtje in de slokdarm. Verder kan trauma-pericarditis het gevolg zijn van perforatie van het hartzakje als gevolg van bijvoorbeeld een hartkatheterisatie, hartmassage bij cardiopulmonale reanimatie (CPR) en het geven van elektroshocks om het hartritme te normaliseren (cardioversie). Stralingspericarditis kan optreden na radiotherapie (bestraling) van de borststreek. Deze vorm van pericarditis gaat meestal gaat meestal vanzelf over. 



Harttamponade
(=ERNSTIGE COMPLICATIE BIJ PERICARDITIS)

 
Het hart ligt in de borstkas tussen de longen in. De hartspier zelf wordt omgeven door een dun, stevig bindweefselvlies, het hartzakje. Dit hartzakje, ook wel pericard genoemd, zorgt ervoor dat de hartspier extra beschermd wordt tegen infecties vanuit de borstholte. Doordat er een heel klein laagje vocht tussen het hartzakje en de hartspier zit kan het hart soepel zijn pompbewegingen maken. Als er een bovenmatige vulling met vocht in het hartzakje plaats vindt spreekt men van een overvulling van het hartzakje, hydrops pericardii, pericardiale effusie of hydropericard. Dit kan leiden tot een harttamponade, wat een levensbedreigende situatie geeft.

Vochtophoping in het hartzakje

Harttamponade is samendrukking van het hart door ophoping van vocht in het pericard (pericarditis effusiva). Het pericard is het dubbelvlies dat het hart rondom beschermt en ervoor zorgt dat het hart op zijn plaats blijft. Tussen de twee lagen van het vlies (de pericardiale ruimte) zit een kleine hoeveelheid smeervloeistof, waardoor de lagen gemakkelijk langs elkaar kunnen glijden. Als zich te veel vocht in de pericardiale ruimte ophoopt, wordt het hart samengedrukt. Het gevolg hiervan is dat het hart niet meer volledig kan uitzetten, wat de bloedstroom naar de verschillende ruimten in het hart (boezems en hartkamers) belemmert.

 

Oorzaken

Ontsteking van het pericard (pericarditis) gaat gepaard met de afscheiding van overmatig veel vocht. In dat geval is er sprake van pericarditis effusiva. Pericarditis kan onder meer worden veroorzaakt door bacteriële infecties (waaronder tuberculose) en met name ook door virale infecties. In sommige gevallen kan de vochtophoping door de pericarditis zo overvloedig worden, dat een harttamponade ontstaat.

Harttamponade kan ook optreden als gevolg van een hartinfarct of diep letsel. De aandoening komt veel voor bij patiënten met kwaadaardige pericarditis (pericarditis gepaardgaande met een tumor van het pericard). In sommige gevallen kan de vochtophoping langer dan twee of drie maanden aanhouden zonder dat hiervoor enige aanwijsbare oorzaak is (chronische idiopathische exsudatieve pericarditis) en tot harttamponade leiden.

 

Symptomen van harttamponnade

Symptomen van harttamponade zijn onder meer angst, kortademigheid en vermoeidheid. Pijn op de borst kan plotseling optreden of zich langzaam ontwikkelen, en uitstralen naar de rug, hals, linkerschouder en linkerarm. Uit onderzoek kan een verlaagde bloeddruk en een versnelde hartslag blijken. Soms is als gevolg van verhoogde druk in de halsader het kloppen van die ader te zien en zijn met een stethoscoop afwijkende harttonen te horen. Uiteindelijk raakt de patiënt met een harttamponade in shock.

 

Diagnose van harttamponnade

Naast lichamelijk onderzoek speelt de medische voorgeschiedenis van de patiënt een belangrijke rol bij het stellen van de diagnose. Vaak is er pas tijd tot het doen van aanvullend onderzoek als de patiënt gestabiliseerd is. Aan de hand van thoraxfoto's (röntgenfoto's van de borstkas) is te zien of de vorm van het hart afwijkt. Als gevolg van vochtophoping in het pericard ziet het hart er bij harttamponade groot en rond uit. Op een ECG (elektrocardiografie) is te zien of de elektrische activiteit van het hart normaal is. Echocardiografie helpt bij het opsporen van vochtophoping in de pericardiale ruimte en het stellen van een definitieve diagnose.

 

Behandeling van harttamponade

Bij harttamponade moet onmiddellijk medisch worden ingegrepen, want er is dan sprake van een noodtoestand. Het overtollige vocht moet uit het pericard worden afgevoerd (pericardiocentese). Deze behandeling helpt in de meeste gevallen, maar er is een risico van nieuwe vochtophoping, vooral bij patiënten met een tumor van het pericard. Bij zulke patiënten moet soms operatief een permanente draineerbuis worden ingebracht om het overtollige vocht af te voeren of er moet een pericardiëctomie worden uitgevoerd. Bij deze operatie wordt een deel van het pericard verwijderd om hernieuwde vochtophoping te voorkomen.

 

Complicatie van pericardiocentese

Pericardiocentese kan complicaties met zich meebrengen, waaronder hartritmestoornissen (aritmieën), terwijl ook de slagaders rond het hart en het hart zelf daarbij beschadigd kunnen raken.

 

Complicaties van harttamponade

Doordat de hartkamers onvoldoende met bloed worden gevuld is hartfalen een veel voorkomen complicatie van harttamponade. De grote hoeveelheid vocht in de pericardiale ruimte belemmert volledige uitzetting van het hart, waardoor het hart minder bloed kan opnemen.

Na de behandeling hoopt zich vaak weer vocht op in de pericardiale ruimte en als gevolg hiervan kan opnieuw harttamponade optreden.





Een overvulling (harttamponade) van het hartzakje. Gevolg: hart kan niet meer volledig uitzetten m.a.g. hartfalen!

Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.

carla kamphuis | Antwoord 03.06.2012 00.21

En dan blijk je dit te hebben pericarditis met verkleving(bindweefsel)

Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

12.08 | 16:53

No kill shelter in SC..wonderful facility..Dobson Tindall Rescue in Gaffney SC. Pls send info to them thru facebook.com

...
30.09 | 17:50

weet iemand de bijwerkingen van deze geneesmiddelen

...
04.09 | 14:37

Ik las dat op de Balij in Zoetermeer de hond overal los mag. Dit klopt niet helemaal. Er lopen fietspaden doorheen, daar geldt een aanlijngebod.

...
24.08 | 12:47

Rotterdam, Kralingse Bos, groot losloopgebied

...
Je vindt deze pagina leuk