Hartafwijkingen
Hartaandoeningen bij de hond

De normale anatomie van het hart

Het hart bestaat in principe uit twee verschillende pompen, welke tegen elkaar aan zitten en welke synchroon werken.
Een pomp verzorgt de circulatie door de zogenaamde kleine circulatie, de longen. Het bloed dat hierdoor heen gestroomd is komt daarna in de andere pomp terecht en deze perst het bloed verder het lichaam in, de zogenaamde grote circulatie. De kleine circulatie wordt verzorgd door de rechter harthelft, de grote circulatie door de linker harthelft.

Elke pomp, harthelft op zich is opgedeeld in twee onderdelen, namelijk een boezem(atrium) en een kamer(ventrikel). Tussen de boezem en de kamer zit een klep, in de rechter harthelft heet deze klep de tricuspidalisklep, in de linker harthelft heet deze de mitralisklep.
De kamers monden uit in een grote slagader. De rechter harthelft mondt uit in de longslagader, de linker harthelft mondt uit in de aorta, ofwel de grote lichaamsslagader.

 

1. Rechter coronaire arterie (bloedvoorziening voor het rechter halve deel vh hart)
2. Linker dalende arterie (bloedvoorziening voor het voorste deel vh hart)
4 en 5. Vena cava
6. Aorta
7 en 8. Long ader en slagader
9. Rechter atrium = rechter voorkamer
10. Rechetr ventrikel = rechter kamer
11. Linker atrium = linker voorkamer
12. Linker ventrikel = linker kamer
13. Papillaire spieren (spieren waar de kleppen op vast hangen)
14. De chordae tendineae (peesjes waar de kleppen aan vast hangen)
15. Tricuspedaal klep (klep tussen de rechter kamer en rechter voorkamer)
16. Mitralisklep (klep tussen de linker kamer en de linker voorkamer)
17. Pulmonalis klep (klep tussen de linker voorkamer en de long slagader)

Werking van het hart

Het bloed dat uit het lichaam terugstroomt naar het hart is zuurstof arm en bevat veel koolzuur. Via twee grote aders (de vena cava inferior en de vena cava superior) verzamelt dit bloed zich in de rechterboezem. Doordat de boezem samenknijpt, wordt het bloed de rechterkamer ingeduwd. Dit proces gebeurt overigens gelijk met de linkerboezem, het zijn synchroon werkende pompen. Een fractie nadat het bloed in de rechter kamer aankomt (binnen tienden van secondes) trekt de rechter kamer ook samen (ook weer gelijk met de linker kamer) en het bloed wordt de longslagader (arteria pulmonalis) ingeduwd. Het bloed kan niet terugstromen in de rechterboezem, omdat een klep dit verhindert, namelijk de tricuspidalisklep. Deze voorkomt terugstroming van het bloed, de mitralisklep voorkomt terugstromen vanuit de linker kamer naar de linker boezem.

Het bloed dat de grote slagaders is ingeduwd kan niet terugstromen naar de kamers, ook dit wordt verhinderd door een klep. Op de overgang van de rechterkamer naar de longslagader zit de pulmonalis klep. Tussen de linkerkamer en de aorta zit de aorta klep. Deze kleppen verhinderen dus het terugstromen van het bloed.

 
Het bloed dat door de rechter kamer is uitgepompt komt dus via de longslagader terecht in de longen. De slagadertjes vertakken zich in een zeer fijn vaatstelsel en op deze manier is het mogelijk om via de longblaasjes zuurstof en koolzuur uit te wisselen. Het koolzuur wordt afgegeven en er wordt weer zuurstof opgenomen. Na dit proces stroomt het bloed, nog steeds door het blijven pompen/duwen van de rechter kamer, de linker harthelft in en komt het uit in de linker boezem.
Het proces van samen trekken begint hier weer opnieuw en het nu zuurstofrijke bloed wordt nu via de boezem de linker kamer ingeduwd, gepompt. Deze linker kamer trekt ook weer samen en perst het bloed de grote lichaamsslagader in, waarna de organen in het lichaam de zuurstof kunnen benutten en koolzuur afgeven aan het bloed. Hierna kan het proces weer opnieuw beginnen.


Het hart van uw hond is een spierpomp die onderverdeeld is in vier ruimten: twee boezems en twee kamers.
De pompwerking van het hart berust op het vermogen van de boezems en de kamers om samen te trekken en weer te ontspannen. Een samentrekking is te vergelijken met het knijpen in een tube: als een boezem of kamer samentrekt, wordt deze kleiner, waardoor het bloed maar een kant op kan: naar buiten. Bij elke samentrekking wordt bloed uit het hart gepompt. In het hart verloopt het samentrekken en het weer ontspannen van de boezems en de kamers in een bepaalde volgorde, snel achter elkaar. Als het hart ontspant, vult het zich weer met bloed.

Deze pomp kan bij de geboorte defecten vertonen. Ook kunnen honden op latere leeftijd problemen krijgen aan hun hart. De meest voorkomende hartproblemen bij de hond worden veroorzaakt door de hartkleppen (klepinsuffiëntie) of de hartspier (gedilateerde cardiomyopathie).

Als bij uw hond de diagnose hartfalen is gesteld, hoeft u niet ontmoedigd te raken. Met uw zorg en de geschikte medicatie van uw dierenarts is er nu vooruitzicht op een beter, langer leven voor uw hond. Als u de aandoening van uw hond begrijpt, kunt u uw hond beter helpen.

Klepinsufficiëntie

Klepinsufficiëntie is de meest voorkomende vorm van hartziekte bij honden. Het komt over het algemeen vaker voor bij kleine tot middelgrote honden dan bij grote honden. Er lijkt ook sprake te zijn van een genetische aanleg voor het ontstaan van hartziekte omdat sommige rassen vatbaarder zijn dan andere. De ziekte komt vaker voor bij reuen dan bij teven. Het zijn meestal oudere honden die aan deze ziekte lijden, maar sommige honden zijn vrij jong als de ziekte begint.

Klepinsufficiëntie is een ziekte die het oppervlak van de hartkleppen aantast. Het wordt ook wel chronische mitralisklepinsufficiëntie genoemd. De kleppen zijn normaal gesproken glad en sluiten hermetisch af als ze dicht zijn. Door klepinsufficiëntie raken de randen verdikt, knobbelig en vervormd. De klep sluit niet meer goed af en als de kamer het bloed wegpompt, stroomt een deel ervan terug in de boezem. Dit terugstromen veroorzaakt een specifiek geluid dat uw dierenarts kan horen met een stethoscoop. Dit geluid wordt een ruis genoemd.

Omdat de hartkleppen nu lekken, raakt de bloedcirculatie verstoord. Het lichaam van uw hond kan zich hieraan aanpassen. Sommige honden redden het zelfs vele jaren met een ruis. Maar op een gegeven moment wordt de ziekte sterker dan de aanpassingen en kan de hond ziek worden en tekenen van hartfalen vertonen. Klepinsufficiëntie kan het lichaam van uw hond op verschillende manieren aantasten.

Gedilateerde cardiomyopathie

Gedilateerde cardiomyopathie is een ziekte van de hartspier. Het is bekend dat gedilateerde cardiomyopathie veroorzaakt kan worden door specifieke voedingsdeficiënties, maar in veel gevallen is de oorzaak van de ziekte onbekend. Er zijn echter diverse theorieën, onder andere over genetische factoren, virusinfecties, blootstellingen aan giftige chemische stoffen en aminozuurdeficiëntie.

Gedilateerde cardiomyopathie komt vaker voor bij middelgrote tot grote rassen dan bij kleine honden. De ziekte komt het meeste voor bij reuen van middelbare leeftijd.
Bij gedilateerde cardiomyopathie kan het hart niet goed pompen. De samentrekkingen van het hart zijn zwak en het bloed wordt minder efficiënt aan het lichaam geleverd als voorheen. Daarbij komt dat het hart uitrekt en vergroot wordt.

Omdat het hart niet goed meer kan pompen, raakt ook de bloedcirculatie verstoord. Het lichaam van uw hond kan zich aanpassen om hiermee om te gaan. Op een bepaald moment zullen de aanpassingen echter niet meer toereikend zijn en kan de hond ziek worden en tekenen van hartfalen vertonen. Gedilateerde cardiomyopathie kan het lichaam van uw hond op verschillende manieren aantasten.

Symptomen van hartziekten

De verschijnselen van hartziekten kunnen in het begin heel gering zijn en daarom moeilijk te herkennen. Naarmate de klepinsufficiëntiete voortschrijdt, kunnen de symptomen echter ernstiger worden. Deze verschijnselen treden op omdat vocht zich ophoopt of omdat de vitale organen niet worden voorzien van het bloed, en dus de zuurstof, die ze nodig hebben.
De verschijnselen van gedilateerde cardiomyopathie kunnen in het begin eveneens heel gering zijn en daarom moeilijk te herkennen. Naarmate de ziekte voortschrijdt, kunnen de symptomen echter ernstiger worden. Gedilateerde cardiomyopathie wordt over het algemeen vrij snel erger.
Tot de verschijnselen van beide aandoeningen behoren:

* Lusteloosheid / depressie
* Slechte eetlust
* Gewichtsverlies
* Zware ademhaling
* Hoesten
* Zwakte
* Flauwvallen
* Opgezette buik (ascites), toename van de buikomvang door vocht
* Verminderde tolerantie voor inspanning
* Vermoeidheid

Belangrijk

Als uw huisdier één van deze symptomen vertoont of bij enige twijfel, raadpleeg uw huisarts.

Diagnose van hartaandoeningen

Regelmatige bezoeken aan de dierenarts zijn erg belangrijk voor het vroeg opsporen van hartziekte en voor de controle van de behandeling van een hond met hartziekte. Een grondig lichamelijk onderzoek levert aanwijzingen op voor alle hartproblemen. Door met een stethoscoop naar het hart van uw hond te luisteren kan de dierenarts vaststellen of er sprake is van een ruis. De hartslag en het hartritme kunnen ook worden beoordeeld door het gebruik van een stethoscoop.
Röntgenfoto`s zullen vocht op de longen en een mogelijke vergroting van het hart aan het licht brengen.
Met een elektrocardiogram (ECG) kan de elektrische activiteit van het hart geregistreerd worden en dit kan gebruikt worden om hartritmestoornissen te diagnosticeren.
Tenslotte kan echografie - dezelfde techniek die gebruikt wordt om babys in de baarmoeder te controleren - gebruikt worden om het hart te beoordelen terwijl het werkzaam is. De wanden, kamers, boezems, kleppen en bloedvaten van het hart kunnen nauwkeurig driedimensionaal worden bekeken. Hoewel echografie de meest nauwkeurige methode is om hartziekte te diagnosticeren, hoeft het bij duidelijke gevallen van hartziekte niet nodig te zijn.

Diagnose
Uw dierenarts zal een klinisch onderzoek uitvoeren. Er zijn verschillende mogelijkheden om hartaandoeningen aan te tonen. Enkele onderzoeken die uw dierenarts kan uitvoeren zijn:
• Radiologie (röntgenfoto)
• Elektrocardiografie (ECG: een “hartfilmpje”)
• Echo (ultrasoon onderzoek)
• Bloeddruk meting
• Bloedonderzoek

Hoe kan ik helpen bij het herstel van mijn huisdier?
• Betrek alle familieleden en vrienden bij de behandeling.
• Respecteer de voorgeschreven voeding en de hoeveelheid ervan.
• Overgewicht heeft nadelige gevolgen voor de conditie van hartpatiënten. Probeer het ideale gewicht van uw huisdier na te streven of te behouden.
• Geef uw huisdier geen tafelresten of traktaties, deze bevatten over het algemeen teveel zout.
• Zorg ervoor dat uw huisdier steeds genoeg schoon water te drinken heeft.
• Als uw dierenarts medicijnen voorschrijft, volg nauwkeurig de instructies op, ook als de symptomen verdwenen lijken te zijn.
• Creëer een rustige omgeving voor uw huisdier.
• Uw huisdier kan minder inspanning aan; houdt hier rekening mee.
Dieetadvies:
• Verlaagd natriumgehalte dat de ophoping van vocht tegen gaat
• Verhoogd gehalte aan omega-3 vetzuren, om vermagering en een verhoogde bloeddruk tegen te gaan
• Hartfunctie ondersteunen door voldoende L-carntine en taurine 
• Het verlies van wateroplosbare vitaminen aanvullen, die worden veroorzaakt door het gebruik van diuretica
• Verlaagd fosfor- en eiwitgehalte, met eiwitten van hoge kwaliteit, om vermindering van nierfunctie tegen te gaan
• Goede smakelijkheid om gewichtsverlies te voorkomen en gebrek aan eetlust te doorbreken

De meest voorkomende oorzaken van hartaandoeningen zijn:
 
• Een chronische aandoening van de hartkleppen. Het vermogen van het hart om bloed in het lichaam rond te pompen is belemmerd door een lekkende hartklep. Dit komt het meest voor bij honden.  
• Een aandoening van het myocard (hartspier). Het vermogen van het hart om bloed door het lichaam pompen wordt belemmerd doordat de hartspier niet goed werkt. Dit komt het meest voor bij katten.
• Een hartworminfectie. In gebieden waar hartworm voorkomt (bijv. Zuid-Europa), kan hartfalen worden veroorzaakt door een hartworminfectie.
Bij patiënten met hartfalen is het hart niet langer in staat een goede doorbloeding van de weefsels te handhaven. Om dit te compenseren wordt de hartslag verhoogd en water en zout (natrium) vastgehouden. Op korte termijn zorgen deze veranderingen ervoor dat de bloedstroom naar de weefsels gehandhaafd blijft. Het langetermijneffect is echter een verhoogde belasting van het hart en een verslechtering van de hartfunctie. Het meest voorkomende gevolg van hartfalen is dat het lichaam vocht gaat vasthouden, wat leidt tot de ontwikkeling van zogenaamd ‘congestief hartfalen'. Vocht dat in de borstkas wordt vastgehouden kan ervoor zorgen dat uw huisdier gaat hoesten en/of moeilijkheden heeft met ademhalen. Vocht dat in de buikholte wordt vastgehouden kan ertoe leiden dat de buik opzwelt.


Dilatatieve Cardiomyopathie bij honden

 Dilatieve cardiomyopathie is een hartaandoening die gezien wordt bij grote en middelgrote hondenrassen. Wat betekent deze term: cardio = hart, myo = spier, pathie = aandoening. Het is dus een aandoening van de hartspier. De hartspier wordt langzaam aangetast; spiervezels vervallen en worden vervangen door bindweefsel, of de spiervezels komen los te liggen in een gelmassa. Hierdoor kan het hart niet meer goed samentrekken en het bloed wordt niet meer goed voortgestuwd naar de organen. De pompfunctie is verminderd. Symptomen:De verschijnselen van hartfalen gaan dan optreden, zoals verminderd uithoudingsvermogen, spierzwakte, dikke buik (vocht) en gewichtsverlies.  Dilatatieve cardiomyopathie komt twee keer zo vaak voor bij mannelijke als bij vrouwelijke honden. Het is een chronische aandoening die langzaam verergert. In het begin zijn er weinig tot geen verschijnselen, maar een hond kan er zelfs acuut aan overlijden, zonder dat er andere verschijnselen geconstateerd zijn.  Deze hartaandoening komt regelmatig voor bij de Doberman, Boxer, Ierse Wolfshond, Deerhound en New Foundlander. Andere rassen waarbij de aandoening ook voorkomt zijn de Afghaan, Berner Sennenhond, Sint Bernard, Old English Sheepdog (Bobtail), Dalmatiner, Duitse Sennenhond, Duitse Dog, Ierse Setter, Rottweileren kruisingen van deze rassen. Middelgrote rassen met een mogelijkheid tot het ontwikkelen van deze aandoening zijn vooral de Spaniels, met als voornaamste de Engelse en Amerikaanse Cocker Spaniel.  OorzaakDe oorzaak van dilatatieve cardiomyopathie is niet bekend, maar waarschijnlijk zijn er veel zaken die ertoe kunnen leiden, zoals:    

- Virusinfecties;- Auto-immuun aandoeningen (afweer tegen het eigen lichaam);- Gifstoffen;- Voedingstekorten (met name taurine- en L-carnitinetekorten bij Engelse en Amerikaanse Cocker spaniels);- Genetische oorzaken (vooral bij Boxer, Doberman, Ierse Wolfshond en New Foundlander).

   DiagnoseHet vaststellen van de aandoening gebeurt door middel van een vragenlijst en door klinisch onderzoek. Via een vragenlijst wordt bij de eigenaar informatie ingewonnen over veranderingen in uithoudingsvermogen en gedrag. Het klinisch onderzoek bestaat o.a. uit : luisteren naar het hart, voelen van de pols, voelen naar vergroting van organen (door stuwing). Aanvullend kan een röntgenfoto gemaakt worden om eventuele veranderingen aan het hart zichtbaar te maken. Er kan een E.C.G. gemaakt worden om de prikkelgeleiding van het hart vast te stellen. De mooiste techniek is de echo, daar deze de functie van het hart kan weergeven in zowel de vullingsfase als de samentrekkingsfase.  BehandelingAls de diagnose gesteld is, kunnen dieren behandeldworden met vochtafdrijvers (plastabletten) en ace-remmers en dietaire maatregelen, zoals b.v. zoutarm of zoutloos voer, zodat het hart minder belast wordt. Er zijn zelfs speciale commerciële diëten voor.Als de problemen tijdig aangepakt worden, kan uw hond met deze medicijnen nog een  prettig leven leiden, ondanks dat er sprake is van een hartprobleem. Hartfalen kan op verschillende leeftijden optreden. Als u verandering opmerkt in het uithoudingsvermogen van uw trouwe metgezel neem dan spoedig contact op met uw dierenarts. Veelal onderschat de eigenaar de klachten van en komt te laat, zodat een ingestelde therapie niet meer het effect heeft wat er van verwacht wordt. Heeft u een  hond van een ras dat tot de risicogroep behoort, dan adviseren wij een halfjaarlijkse controle om eventueel hartfalen in een vroeg stadium  te kunnen vaststellen.

 

OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE HARTAFWIJKINGEN BIJ HOND EN KAT

Drs. Amanda van Grondelle, dierenarts, verbonden aan WHG Westerhuis Kliniek voor Gezelschapsdieren, Dalwagen 29c, 6669 CA Dodewaard; T 0488-410040; www.whgdierenartsen.nl

N.B.
Onze hand-outs worden vervaardigd aan de hand van niet alleen wetenschappelijke literatuur, maar ook van onze eigen inzichten op grond van persoonlijke ervaringen. Daarom kan de informatie voor een deel afwijken van de gangbare literatuur.

INLEIDING
Bij honden en katten komen verschillende hartafwijkingen voor. Een aantal gevolgen en klinische symptomen van de diverse hartafwijkingen komen sterk overeen. Er zijn echter ook een aantal belangrijke verschillen. In onderstaand schema worden de vier meest voorkomende hartafwijkingen met de directe gevolgen, klinische verschijnselen en mogelijkheden voor de behandeling van de hond en/of de kat voor u op een rijtje gezet. U zult ook zien dat de prognose van de verschillende hartaandoeningen nogal verschilt.
We moeten ons bij het lezen van dit schema natuurlijk wel realiseren dat het optreden van de klinische verschijnselen sterk afhangt van het stadium van de ziekte. De prognose wordt natuurlijk ook voor een belangrijk deel bepaald door het tijdstip van de diagnose en de reactie op eventuele medicatie.
We verwijzen voor een uitgebreide bespreking over medicatie bij hartproblemen naar het desbetreffende artikel in de bibliotheek.


Normaal hart in lengtedoorsnede (rechts) en in dwarsdoorsnede t.h.v. de kleppen tussen boezems en kamers (links)

 

MI (hond en kat)

TI (hond en kat)

Patho-genese

Kleppen tussen linkerboezem en linkerkamer worden onregelmatig van vorm door ontsteking of slijtage, waardoor ze minder goed sluiten. Het gevolg is dat bij samentrekken van de linkerkamer bloed terugvloeit naar de linkerboezem. Hierdoor wordt er minder bloed het lichaam ingepompt.

Kleppen tussen rechterboezem en rechterkamer worden onregelmatig van vorm door ontsteking of slijtage, waardoor ze minder goed sluiten. Het gevolg is dat bij samentrekken van de rechterkamer bloed terugvloeit naar de rechterboezem. Hierdoor wordt er minder bloed de longen ingepompt.

Ge-volgen

Cardiac output daalt. Er ontstaat stuwing in de longen dat uiteindelijk leidt tot longoedeem. Vergroting van de linker harthelft.

Er ontstaat stuwing in de veneuze circulatie, dat leidt tot vocht in borst en/of buikholte en stuwing in de lever. Uiteindelijk kunnen er ook oedemen aan de perifere ledematen ontstaan. Vergroting van de rechter harthelft.

Klinisch beeld

Souffle links, zwakke pols, verlengde CRT, vermoeidheid, slecht uithoudingsvermogen, veel slapen, hoesten (hond, kat met MI hoest zelden!) en benauwdheid. Erger ’s nachts in rust

Souffle rechts, gestuwde venepols, zwakke pols, vermoeidheid, slecht uithoudingsvermogen, dikke buik met vocht (hond!), vochtophoping in borstholte met benauwdheid (kat!), vergrote lever (hond!), perifere oedemen.

Behande-ling

Diuretica, Digoxine, ACE-remmers

Diuretica, Digoxine, ACE-remmers

Prog-nose

Redelijk tot goed. Met goede begeleiding en medicatie vrij lange overlevingstijden.

Variabel, afhankelijk van mate van insufficiëntie.

 

 

HCM (kat)

DCM (hond)

Patho-genese

Verdikking van de hartspier (wand en /of septum), waarbij het lumen niet in grootte toeneemt. Vulling van de linkerkamer met bloed wordt steeds moeilijker door de dikke en stugge hartspier.

Verwijding van het hart, zowel linker als rechter harthelft. De hartspier wordt steeds dunner en het lumen wordt steeds groter.
Bloed het lichaam inpompen wordt steeds moeilijker door de geringe samentrekkings-kracht van de hartspier.

Ge-volgen

Er ontstaat stuwing in de linker-boezem met als gevolg vergroting. Er ontstaat stuwing in de longen, dat uiteindelijk leidt tot longoedeem. Stasis van bloed in de vergrote linkerboezem predisponeert voor thrombo-embolie van de aorta.

Linker en rechter harthelft raken vergroot en het hart gaat steeds minder krachtig samentrekken, met als gevolg een slechte doorbloeding van longen, lichaam en hartspier zelf.

Klinisch beeld

Zwakke pols, benauwdheid, anorexie, collaps, braken, plotselinge dood, soms hartruis, acute verlamming van 1 of beide achterpoten.

Zwakke pols, onregelmatige pols, bleke of blauwige slijmvliezen, verlengde CRT, ritmestoornissen,
vermoeidheid, slecht uithoudingsvermogen, benauwdheid, hoesten, vermageren, anorexie, dikke buik met vocht, flauwtes.

Behande-ling

Beta-blockers of Calcium antagonisten, aspirine, diuretica, ACE-remmers

Diuretica, Digoxine, ACE-remmers, Pimobendan

Prog-nose

Niet goed aan te geven.
Overlevings-tijden zeer variabel. Hoe hoger de hartfrequentie, hoe korter de overlevingstijd. Thrombo-embolie van de aorta heeft slechte prognose.

Slecht, vooral als ritmestoornissen optreden. Vaak maar korte overlevings-tijd na diagnose (6-24 maanden).

AFKORTINGEN
In het schema zijn een aantal afkortingen gebruikt:

  • MI = Mitralis Insufficiëntie; mitralis is een benaming van de kleppen tussen linkerboezem en linkerkamer van het hart.
  • TI = Tricuspidalis Insufficiëntie; tricuspidalis is een benaming van de kleppen tussen rechterboezem en rechterkamer van het hart.
  • HCM = Hypertrofische Cardio Myopathie; hypertrofisch betekent dikker of groter worden.
  • DCM = Dilatatoire Cardio Myopathie; dilatatie betekent verwijding.
  • CRT = Capillary Refill Time; het geeft de tijd aan die nodig is voor de kleine bloedvaatjes in de periferie (capillairen) om zich weer te vullen, nadat ze even dichtgedrukt zijn geweest en is daarmee een maat voor de perifere doorbloeding.

 

 


Schrijf een commentaar: (Klik hier)

123website.nl
Tekens over: 160
OK Verzenden.
Bekijk alle commentaren

Nieuwe commentaren

12.08 | 16:53

No kill shelter in SC..wonderful facility..Dobson Tindall Rescue in Gaffney SC. Pls send info to them thru facebook.com

...
30.09 | 17:50

weet iemand de bijwerkingen van deze geneesmiddelen

...
04.09 | 14:37

Ik las dat op de Balij in Zoetermeer de hond overal los mag. Dit klopt niet helemaal. Er lopen fietspaden doorheen, daar geldt een aanlijngebod.

...
24.08 | 12:47

Rotterdam, Kralingse Bos, groot losloopgebied

...
Je vindt deze pagina leuk